Stalking: een onderwerp waar we veel te weinig over praten

Ik heb heel lang nagedacht of ik deze blog wilde schrijven of niet. Maar als ik tegenwoordig op TikTok kijk, op social media, naar mijn eigen omgeving en ook vanuit mijn interesse als psychologiestudent, merk ik dat we het heel vaak hebben over femicide, huwelijken die uit elkaar gaan en relaties die toxic waren. Maar er is één onderwerp waar we naar mijn gevoel nog veel te weinig over praten. Een onderwerp dat echt bestaat, vaker voorkomt dan mensen denken en oprecht heel eng kan zijn. En dat is stalking.

Ik ken persoonlijk niet heel veel mensen die met stalking te maken hebben gehad. Maar de verhalen die ik wel ken, zijn behoorlijk heftig. Zelf heb ik de afgelopen jaren ook hele heftige situaties rondom stalking meegemaakt. Situaties waarvan ik vroeger nooit had gedacht dat ik ze ooit zou meemaken. En eerlijk gezegd heeft het mij ook anders laten kijken naar menselijk gedrag.

Als iemand die momenteel haar bachelor Toegepaste Psychologie studeert, vind ik het ontzettend interessant om te begrijpen hoe het menselijk brein werkt. Waarom gedragen mensen zich op een bepaalde manier? Wat zorgt ervoor dat iemand zo geobsedeerd raakt door een ander persoon? En vooral: wat gaat er in iemands hoofd om wanneer diegene jarenlang bezig blijft met het leven van iemand anders?

Wat ik de afgelopen jaren heb geleerd, is dat stalking verschillende vormen heeft. Vroeger dachten mensen bij stalking vooral aan iemand die je fysiek achtervolgt, voor je huis staat, je opwacht op je werk of steeds op dezelfde plekken verschijnt. En natuurlijk bestaat dat nog steeds. Maar tegenwoordig hebben we ook te maken met een andere vorm: stalking via social media.

En ik denk oprecht dat sommige mensen tegenwoordig het verschil niet meer zien tussen normale nieuwsgierigheid en obsessief gedrag.

En de cijfers zijn eigenlijk best schokkend. Volgens onderzoek van het CBS uit 2024 heeft 7% van de mensen van 16 jaar en ouder die ooit een relatie hebben gehad, in de afgelopen vijf jaar stalking door een ex-partner meegemaakt. In één jaar tijd ging het om ruim 210.000 mensen. En wat ik nog heftiger vind, is dat ongeveer 67% van deze slachtoffers aangaf negatieve gevolgen te ervaren. Bij 52% ging het zelfs om psychische problemen. En dan hebben we het alleen nog maar over stalking door je eigen ex-partner.

Want wat is stalking via social media eigenlijk?

Het gaat veel verder dan af en toe iemands profiel bekijken. Het kan bijvoorbeeld gaan om iemand die voortdurend in de gaten houdt waar je bent, met wie je bent, welke plekken je bezoekt en wat je allemaal doet. Iemand die jouw activiteiten steeds probeert na te doen, dezelfde locaties bezoekt nadat jij die hebt gedeeld, jouw kledingstijl kopieert of opvallend veel bezig is met alles wat jij online plaatst.

Natuurlijk is niet iedereen die dezelfde kleding draagt of dezelfde plekken bezoekt een stalker. Maar wanneer dit onderdeel wordt van een jarenlang patroon van obsessief gedrag, intimidatie en het bewust opzoeken van iemand die geen contact wil, wordt het een heel ander verhaal.

Een ander opvallend kenmerk is het gebruik van fake accounts. En dan bedoel ik niet één of twee accounts, maar soms een ongezond groot aantal verschillende profielen. Je blokkeert iemand, en vervolgens verschijnt er weer een nieuw account. Je maakt je profiel privé, maar toch probeert diegene via andere wegen informatie over je te verzamelen. Soms worden zelfs vrienden, familieleden of collega’s benaderd om dichter bij jou te komen.

In ernstigere situaties gaat het nog veel verder. Denk aan het verspreiden van persoonlijke informatie, het maken van nepaccounts met jouw foto’s, het sturen van bedreigende berichten, het volgen van je locatie via online berichten, het benaderen van je werkgever of het bewust plaatsen van berichten die alleen jij zou begrijpen. Soms worden er zelfs foto’s van je woning, werkplek of andere herkenbare locaties gedeeld om je het gevoel te geven dat je voortdurend in de gaten wordt gehouden.

En dat is precies wat stalking zo eng maakt. Het gaat niet altijd om rechtstreeks contact. Soms gaat het juist om iemand die ervoor probeert te zorgen dat jij weet dat diegene er nog steeds is.

Wat ik zelf heel interessant vind vanuit de psychologie, is de vraag waarom iemand zoveel tijd en energie besteedt aan het leven van een ander. Want laten we eerlijk zijn: hoe ongezond moet een obsessie worden voordat iemand zelf beseft dat dit gedrag niet normaal is?

Stalking kan voortkomen uit verschillende motieven, zoals jaloezie, afwijzing, boosheid, controlebehoefte of obsessieve gedachten. Maar niet iedere stalker heeft een psychische stoornis. En een psychische stoornis betekent natuurlijk ook niet automatisch dat iemand anderen gaat stalken. Wat voor mij vooral belangrijk is, is dat we begrijpen dat dit gedrag niet zomaar onschuldige nieuwsgierigheid is wanneer iemand herhaaldelijk grenzen overschrijdt.

In mijn eigen situatie is het de afgelopen jaren zo ver gegaan dat er meerdere politieaangiftes zijn gedaan. En wat mij misschien nog het meest heeft verbaasd, is hoe moeilijk het kan zijn om daadwerkelijk bescherming te krijgen. Je verzamelt bewijs, je doet aangifte, je meldt nieuwe incidenten en toch kan het voelen alsof er helemaal niets gebeurt. Uiteindelijk kom je op een punt waarop je zelf een advocaat moet inschakelen en juridische stappen moet ondernemen om verder te komen.

En dat vind ik persoonlijk heel zorgwekkend. Want waarom moet iemand eerst jarenlang bezig zijn met het verzamelen van bewijs en het zoeken naar hulp voordat er serieus wordt ingegrepen? Waarom lijkt het soms alsof er pas echt aandacht komt wanneer een situatie volledig uit de hand loopt?

Mijn karakter kennende ben ik iemand die zich niet zomaar laat tegenhouden. Wanneer iemand probeert mij een gevoel van angst of onveiligheid te geven, wil ik diegene juist niet het plezier geven om te zien dat het lukt. Ik ga mijn leven niet stilzetten. Ik blijf naar mijn favoriete plekken gaan, ik blijf dingen ondernemen en ik blijf mijn leven leiden zoals ik dat zelf wil.

Maar dat betekent niet dat het geen invloed heeft.

Want stalking neemt ontzettend veel van je weg. Niet alleen je gevoel van veiligheid, maar ook je tijd, je energie en soms zelfs de mooie momenten waarvan je eigenlijk gewoon zou moeten kunnen genieten. In plaats van bezig te zijn met je eigen leven, ben je bezig met screenshots bewaren, bewijs verzamelen, aangiftes doen, gesprekken voeren en jezelf steeds opnieuw moeten uitleggen.

En het meest frustrerende is misschien nog wel dat je dit allemaal moet doen vanwege het gedrag van iemand anders. Iemand over wie jij geen controle hebt. Iemand die zelf verantwoordelijk is voor zijn of haar gedrag, maar waarvan de gevolgen uiteindelijk bij jou terechtkomen.

En dan komt de vraag: wat doe je eigenlijk wanneer negeren niet helpt? Wanneer blokkeren niet helpt? Wanneer duidelijk aangeven dat je geen contact wilt ook niet helpt? Wanneer iemand gewoon blijft doorgaan, ondanks alle grenzen die je hebt gesteld?

Dat is precies waarom ik vind dat we veel meer over stalking moeten praten. Niet alleen over de extreme gevallen die uiteindelijk in het nieuws komen, maar juist ook over de situaties die jarenlang achter de schermen plaatsvinden. Over digitale stalking, obsessief gedrag, intimidatie en de psychologische gevolgen voor degene die ermee te maken krijgt.

Want stalking begint niet altijd met een bedreiging. Soms begint het met een account dat steeds terugkomt. Een bericht dat net iets te persoonlijk is. Iemand die opvallend vaak op dezelfde plekken verschijnt. Of iemand die maar niet kan accepteren dat diegene geen onderdeel meer uitmaakt van jouw leven.

En nee, niet ieder vreemd gedrag is meteen stalking. Maar wanneer er sprake is van een herhaald patroon waarbij iemand bewust jouw grenzen overschrijdt en je leven blijft binnendringen, moeten we dat serieus nemen.

Ik hoop oprecht dat we als samenleving meer aandacht gaan besteden aan dit onderwerp. Dat we slachtoffers niet pas serieus nemen wanneer er fysiek iets gebeurt. En dat we ook gaan begrijpen dat iemand via een scherm ontzettend veel angst, stress en onveiligheid kan veroorzaken.

Want uiteindelijk zou niemand jarenlang bezig moeten zijn met het beschermen van zijn of haar eigen rust, alleen omdat iemand anders niet weet wanneer het genoeg is.

En misschien is dat wel de belangrijkste vraag: waarom verwachten we zo vaak van slachtoffers dat zij hun leven aanpassen, in plaats van dat we degene die stalkt daadwerkelijk stoppen?

Mocht je dit artikel lezen en zelf te maken hebben met stalking, zoek alsjeblieft hulp. Laat het er niet bij zitten, want stalking is strafbaar. Verzamel bewijs, doe aangifte en blijf voor jezelf opkomen. En weet vooral dat er helemaal niets mis is met jou. Jij bent niet verantwoordelijk voor het obsessieve gedrag van iemand anders. Sommige mensen zijn zo mentaal ziek en bezig met het leven van een ander dat ze niet eens lijken te beseffen wat de gevolgen van hun gedrag zijn. In plaats van zich bezig te houden met hun eigen leven, besteden ze hun tijd aan het controleren, volgen en lastigvallen van iemand anders. En hoe triest is dat eigenlijk? Maar wat de reden ook is, het is nooit een excuus voor stalking. Laat niemand je het gevoel geven dat jij je leven moet aanpassen vanwege het gedrag van een ander. Je hebt recht op je eigen rust, vrijheid en veiligheid.